Sipitsipit ti awag dagiti mannalon iti Ilocos Norte ken La Union iti daytoy nga insekto. Iti Ingles, Earwig kadagiti agsuksukisok iti Department of Agriculture iti Region 1 (DA-1). Nupay kasla peste ti itsurana, saan nga agdadael iti mula ken isu naduktalan dagiti taga-DA a kasamayan a mangpaksiat iti kumutukot nga igges ken dadduma pay a peste ti mais a narigat a paksiaten ti kemikal a pestisidio.

Ti kumutukot nga igges, wenno Asian corn borer iti Ingles, ti kadawelan a peste nga agdadael kadagiti mais iti Kailokuan, Cagayan ken Isabela. Kabaelen daytoy a peste nga ibaba ti apit a mais iti nasursurok ngem 80 a porsiento. No kumutukot daytoy nga igges kadagiti bunga ken puon ti mais, marigatan dagiti mannalon a mangpaksiat kadakuada uray no agusarda iti systemic insecticide.

Ti Earwig ti maysa kadagiti insekto a makatulong kadagiti mannalon ta saan laeng a corn borer ti paksiatenna, ngem ketdi agkaan pay kadagiti arabas ken dadduma a peste kadagiti minaisan. Kuna ni Mr. Jose Tolentino,  agsuksukisok iti DA Ilocos Integrated Agricultural Research Center (DA-ILIARC) iti Bacnotan, La Union a pababaen ti Earwig iti 23 a porsiento ti dadael ti mais nga itden dagiti peste. Ti Regional Crop Protection Center (RCPC) Regional Field Unit 1 ti DA ti opisina nga agpatpatanor iti Earwig iti Region 1.  Maysa ti DA Region 1 kadagiti 18 nga ahensia a kameng ti Ilocos Agriculture and Resources Research and Development Consortium (ILARRDEC) a masarakan ti opisinana iti uneg ti kampus ti Mariano Marcos State University (MMSU) iti Batac, Ilocos Norte.

Kuna ni Tolentino a kadawyan a masarakan ti Earwig kadagiti pinuon ti mais ket, no dadduma, ipagarup dagiti mannalon a maysa daytoy a peste isu a mairamramanda a matay no agpasuyot dagiti mannalon iti pestisidio. Nalaka a malasin ti Earwig gapu iti itsurana. Awan payyakna, nangisit a sumileng ti kolorna, ken adda sipit ti kimmotna.

Magustuan ti Earwig ti agnaed kadagiti puon ti mais ta dita ti ayan ti nalabon a taraonda kas kadagiti kumutukot nga igges agraman dagiti itlogda, ken ti peste a buyonbuyon. Narawet daytoy ta apagbiit laeng nga ikisapna dagiti apagpessa nga itlog dagiti peste. Aktibo daytoy nga agsapul iti kanenna iti rabii ken kadawyan a masarakan kadagiti nadadam-eg ken nalamiis a lugar. Alisto nga agadu ti Earwig. Agitlog daytoy iti innem a kadisso ken addaan iti 40 nga itlog iti kada disso, wenno umabot iti 240 ti mayitlogna. Agnaed ken agitlog ti Earwig iti daga ken daytoyt pay laeng nga insekto ti makita a nadungngo kadagiti anakna. Agpaut ti biagna iti uneg ti 74 nga aldaw.

Agarup 35 nga aldaw laeng ti urayen tapno mataengan ti Earwig manipud pannakayitlogna. Agpessa dagiti itlogna kalpasan ti 6 aginggat’ 8 nga aldaw. Iti tunggal lima nga itlog, uppat dagiti babbai ken maymaysa ti lalaki. Kuna dagiti eksperto nga umabot iti siam a metro ti kalawa ti pagdakiwasan ti maysa nga Earwig nga agsapul iti kanenna iti uneg ti makalawas.  

Mangisagana ti 7 ½ a kilo ti napaglaok nga ambuligan (gudua a parte), darat (apagkapat a parte), ken daga (apagkapat met a parte) a pagtaraknan iti Earwig. Iti Ingles, maawagan daytoy iti “soil medium.” Kalpasanna, ibilag.

Agorderkayo wenno inkayo mangala kadagiti Earwig “stocks” sadiay laboratorio ti DA-RCPC kas pangrugian a taraken. Kontaken ni Mr. Jose Tolentino iti cell phone number 0917-5660041 ket saludsoden kenkuana no kasano ti makaala kadagiti pangrugian nga “stocks.” Kadagiti saan a taga-Region 1, makiuman kadagiti kaasitgan nga opisina ti DA dita lugaryo.

Mangikabil iti 2 ½ a kilo a soil medium iti maysa a plastik a tray nga agrukod iti 30 cm x 25 cm x 10 cm. Mangilasin iti 36 a nataengan a babbai ken 12 a nataengan a lallaki (3:1 ratio) a kas pagrugian. No dakkel ti kahon a pagtaraknan, mabalin ti ratio a 150:50, wenno 150 a babbai ken 50 a lallaki. Agarup 3,500 aginggat’ 4,000 nga Earwigs ti malaon ti maysa a tray.

Pakanen dagiti Earwig iti pangsupusop a taraon (food supplements) tapno alisto ti panagaduda. Ikkan isuda iti 10 a gramo ti napaglaok a “fish meal” (75 a porsiento) ken tuyo (25 a porsiento). Mamitlo nga aramiden daytoy iti makalawas iti las-ud ti tallo nga bulan.

Mangala iti nabasa nga ambuligan ket  iparabaw kadagiti kahon a pagtaraknan tapno nalaklaka ti agkolekta kadakuada. Ikkan ti sangkabassit a fish meal dagiti ambuligan tapno dita a dumket dagiti Earwig. Alaen dagiti ambuligan  sa ipampagda iti plastik a tray a nakargaan iti gudua a kilo a daga.

No Earwig ti usaren a pangpaksiat kadagiti peste ti mais, maiyadayo iti risgo ti salun-at ti tao, ayup, ken ti aglawlaw gapu iti peggad nga itden ti nalabes a panagusar kadagiti kemikal a pestisidio.

Kasapulan ti 10,000 nga Earwig iti kada ektaria a minaisan. Mangpili iti 100 a disso iti maysa nga ektaria ket ditoy nga ibulos dagiti Earwig. Ibulos ti 100 nga Earwig iti kada disso. Mamindua nga ibulos dagiti Earwig: inton’ 19 aginggat’ 25 nga aldaw kalpasan ti panagmula (AKP), ken inton’ 60 aginggat’ 65 AKP wenno inton’ rummuaren dagiti sabongna (tasseling stage). Ibulos dagiti Earwig iti naladaw nga oras ti malem (4:00 aginggat’ 5:00 pm).

Tapno nasamay nga agpaksiat dagiti Earwig kadagiti peste iti talon, saan nga agpupuor kadagiti kaykayo ken dadduma a parte ti mais ta dagitoy ti pagaponan dagiti Earwig ken paggapuan iti kanenda nga igges ken buyonbuyon, malaksid kadagiti arabas ken agkittib nga insekto.

Ipempen dagiti napatpat a kaykayo ti mais iti aglawlaw ti talon ta dita nga agapon dagiti umad-adu pay nga Earwig.